(ავნათანოვის მიერ შესრულებული პორტრეტი)

1840-იან წლებში ტფილისური ცხოვრება სულ უფრო საინტერესო ხდებოდა, როგორც კულტურულად ისე ყოფით. გამოჩნდნენ მხატვრები: ტფილისელ რაფაელად წოდებული, თვითნასწავლი ავნათამოვი იაკობი (1806-1881), საკმაოდ საინტერესო პორტრეტების ავტორი, ზოგიერთ პორტრეტს მეხსიერების მიხედვით ხატავდა. შექმნილი აქვს პატრიარქ ეფრემის, მაღალი თანამდებობის პირთა: ერმოლოვის, პასკევიჩის, როზენის, გოლოვინის პორტრეტები. ტფილისში ქმნიდნენ ასევე ოდესელი პორტრეტისტი კონრადი და ბარტა.

ტფილისის ჯერ კიდევ მცირედ განვითარებულ საზოგადოებრივ ცხოვრებას ავსებდა სათავადაზნაურო საზოგადოებაში (მეტრ - დოტელი კარლ მორიცი), დღესასწაულების დღეებში ჩატარებული მეჯლისები, იქვე იყიდებოდა რუსეთის იმპერიის თითქმის ყველა პერიოდული გამოცემა, ჟურნალ-გაზეთი და ზოგიერთი ფრანგული და გერმანული გამოცემაც კი. იდგა ბილიარდის მაგიდა. ქალაქის რესტორნების სიმცირეს (სულ 2-3) ნაწილობრივ ავსებდა საზოგადოების სამზარეულო და მისი ფრანგი მზარეული, თავისი გემრიელი ევროპული კერძებით. აქვე იმართებოდა იმდროინდელი ყოფისთვის განუყოფელი ბანქოს თამაში -პრეფერანსი. საზოგადოებაში სულ 200-მდე კაცი ირიცხებოდა აქედან აქტიური წევრი 25-30 იყო, იშვიათად ჩნდებოდნენ ახალი და უცხო სახეები.

წარმატება ჰქონდა რუსული დასის თეატრს, გენდელევიჩის ვოდევილებს და ერევანსკის მოედანზე არსებულ ვოლტიჟერის ბალაგანს (ცირკი), სადაც დღესასწულებზე საქანელებიც იმართებოდა. ყველაზე მეტად ხალხს მაინც კრამერსის მექანიკურ (მარიონეტების) თეატრში სიარული აინტერესებდა. მართალია, მას უფრო მცირე დაარბაზი ჰქონდა, მაგრამ ყოველთვის სავსე იყო. ხალხს მოწონდა გასტროლებზე მყოფი ამ თეატრის მხატვრობა, მუსიკა და მთავარი მომქმედი პერსონაჟი, ანცი გმირი პიმპერლე, რომელიც სიცილს არ აკლებდა აუდიტორიას. აქვე უკრავდა ბოგემიის ორკესტრი, ბილეთის ფასიც არ იყო ურიგო: ლოჟა 3 მან. სავარძელი 1 მან. პარტერი 40 კაპ. ხალხის გასართობად თავის ღონეს და ოსტატობას აჩვენებდა ვარშაველი ათლეტი და მაგი ფრანც ბარონი. სამხედრო სასულე ორკესტრი კვირაში ორჯერ, ღია ცის ქვეშ ვორონცოვის სასახლის ბაღში მართავდა კონცერტებს. იმართებოდა საფორტეპიანო კონცერტები. საერთოდ კი ტფილისელი პუბლიკა არ იშურებდა ფულს ისეთი სიამოვნების მისაღებად, რასაც თეატრი და კონცერტი ჰქვია. ბილეთები ყოველთვის იყიდებოდა. ასე რომ, ტფილისი მსახიობების და არტისტებისთვის წარმატებული გასტროლების ქალაქი გახლდათ, იმდენადაც, რომ ხშირად მსახიობთა დასნი ღარიბ-ღატაკთათვისაც მართავდნენ საქველმოქმედო წარმოდგენებს.

50-ათასიანი ტფილისი ყოველდღე იზრდებოდა, იხსენებოდა ახალი მაღაზიები და ფარდულები. იტალიელ ფაბრის გახსნილი ჰქონდა ესტამპის (ქაღალდზე გრავირება) მაღაზია, სადაც იყიდებოდა ცნობილი ადამიანების ქანდაკებები, თაბაშირისგან დამზადებული ცხოველთა და მცენარეთა გამოსახულებები. ასევე იყო სხვადასხვა ლამაზი და ფერადი მინისგან დამზადებული ნივთების მაღაზია. ოდესიდან ჩამოსულმა იტალიელმა ფერარიმ, გახსნა ძეხვეულის გასტრონომი, სადაც მაკარონი „stoffalo“ და ღორის კოტლეტები იყიდებოდა. ტფილისში თავს იწონებდა კარგა ხნის გახსნილი, უკვე ასაკოვანი ქალბატონი ლაბიელის ფრანგული მოდის მაღაზია. მისი ნივთების და შამპანურის გარეშე არც ერთი წვეულება და ქორწილი არ იმართებოდა იმ წლებში. მოდის წარმატებული მაღაზია ჰქონდა ვინმე ბლოტსაც, ცნობილი იყო მისი თეთრი ხელთქათმანების კოლექცია. მათთან თანაარსებობდა ოდესელი ნელეტიეს ფრანგული წიგნის ბიბლიოთეკა. ტფილისელებს ასევე ემსახურებოდა პოპულარული ოდესელი მკერავი რუარი. აგრეთვე, ოდესიდან ჩამოსული ბრესლაველი ველნერი, ბარონის ქუჩაზე, სამების ეკლესიის წინ, წარმატებით ასწავლიდა ტფილისელ ქალბატონებს თანამედროვე მოდის ქალთა ტანსაცმლის, კორსეტის, მანტიის... თარგის გამოჭრას. ყოველივე ამას აცნობდა ჟურნალებში დაბეჭდილი სურათების მიხედვითაც . თითოეული მოწაფე ქალბატონი მისგან იღებდა მოდური ტანსაცმლის ამსახველი წიგნების სამ ტომს.

ტფილისში პოპულარობას ჰპოვებს სადილები ქალაქის ბაღებში, განსაკუთრებით ბოტანიკურში და პიკნიკები ქალაქგარეთ. ბოტანიკური ბაღის ზემო მხრიდან ჭიშკრის იქით არსებული ნარიყალას ციხიდან ტფილისელები და სტუმრები ტკბებოდნენ მშვენიერი ხედით: მთებით სამი მხრიდან გარშემორტყმული ტფილისი, მტკვარი და შორს ყაზბეგის მწვერვალზე ცქერით. „ცქერის ამ პროცეში სიგარის გაბოლებით შესაძლებელია იოცნებოთ 2-3 საათითაც კი“, ასეც ირწმუნებოდნენ. ტფილისის კულტურაში, მის ყოფაში დიდი ძვრები მოახდინა 1846 წლის მაისში ოდესიდან ტფილისში ჩამოსულმა 80-მდე ხელოვან-ხელოსანმა, ბინის(ინტერიერის) მხატვრები, მ.შ. ცნობილი მიხაილ ტოშინსკი, დურგლები, ავეჯის ოსტატები, ღუმელის და ბუხრის სპეციალისტები, ქვისმთლელები და რკინის ოსტატები, მჭედლები და ეტლის შემკვრელნი. შემდგომშიც ისინი იმდენი მოგროვდნენ, რომ მათი ნახელავი ადგილობრივი ხელოსნების ნაწარმზე უფრო იაფიც კი იყო. შემორჩა პირველი ტალღის ზოგიერთი ხელოსნის გვარებიც: ნეკრასოვი, ნიკიფოროვი, ბობროვი.

ეს ყოველივე „ემთხვევა“ კავკასიის მეფისნაცვლის, მიხეილ სიმონის ძე ვორონცოვის მმართველობის დროს (1844 -1854 წ.წ.), რომელიც მანამდე ოდესის ადმინისტრაციული ერთეულს განაგებდა.

ედიშერ ოდიშარია