პატარა ქალაქებში ამბავი ძალიან სწრაფად ვრცელდება, თუმცა ტფილისს 1846 წლისთვის აღარ ერქვა პატარა ქალაქი, მასში უკვე 52 ათასი, სხვადასხვა ეროვნების და მრავალ ენაზე მოლაპარაკე ხალხი ცხოვრობდა, მაგრამ ამისდა მიუხედავად ელვისებური სისწრაფით გავრცელდა თავად ალექსანდრე ჭავჭავაძის დაღუპვის შემზარავი ამბავი. 6 ნოემბერს დილის 9 საათზე მომხდარმა ტრაგედიამ შესძრა ტფილისი. – „ტფილისმა დაკარგა სამაგალითო შვილი, საქართველომ დიდი პოეტი, სამსახურმა კი ღირსეული გენერალი“.

1827 წელს ერივანის აღების შემდეგ თავადი ალექსანდრე ჭავჭავაძე დაინიშნა სომხეთის ოლქის უფროსად. იგი იცავდა სომხეთს თურქების და ქურთების თავდასხმებისგან. მეტიც, მიუხედავად მცირე სამხედრო ძალებისა, მან განიზრახა ქურთების დასჯა და დაედევნა მათ მხოლოდ ერთი ბატალიონით, შევიდა თურქეთის ტერიტორიაზე და სდია შუა ანატოლიამდე. მისი გამოჩენით დაბნეული მოწინააღმდე ადვილად დაამარცხა, ამით ისარგებლეს რუსთა ძირითადმა ძალებმა და ბაიაზეთი აიღეს. ალექსანდრე ჭავჭავაძის სახელმა იქუხა! სიცოცხლის ბოლო პერიოდში გენერალ-ლეიტენანტის ჩინით მსახურობდა ამიერკავკასიის სამხედრო საბჭოს წევრად, 1843 წლიდან პარალელურად ხელმძღვანელობდა ამიერკავკასიის საფოსტო სამსახურს. დაჯილდოებული იყო თეთრი არწივით, წმ.ვლადიმირის მეორე ხარისხის და წმ.ანნას პირველი ხარისხის ორდენებით. ასევე სამამულო ომის მედლით და მედლით პარიზის აღებისთვის.

მის ოჯახში, ტფილისსა თუ წინანდალში სტუმრები ჩრდილოეთიდან თუ დასავლეთიდან ნახულობდნენ წმინდა პატრიარქალურ მასპინძლობას, რომელიც მშვენივრად იყო შერწყმული სუფთა ევროპულ საზოგადოების წესებთან.

5 ნოემბერს, შუადღეს, ხუთი წუთის გამოსული იყო სახლიდან, რომ ცხენი დაფრთხა (როგორც ამბობენ ცხენი გადმოღვრილმა წყალმა დააფრთხო), იგი ეტლიდან გადმოვარდა და თავით მიწას დაენარცხა. 19 საათის განმავლობაში ებრძოდა სიკვდილს, ბოლოს წარმოთქვა, „არაუშავს“, და გარდაიცვალა. 6 ნოემბრის დილის 9 საათზე მის ოჯახში გაისმა მოთქმა, ტფილისის ბევრ სახლში ისმოდა ტირილი. ქალაქმა თავისი საყვარელი პოეტის ნეშტი გააცილა კახეთის „ზასტავამდე“.

ედიშერ ოდიშარია