ფოტოზე: მწერალი ბოროზდინი

იმერეთის დედოფალი მარიამი 1815-20 წლებში პეტერბურგში განმარტოვებით ცხოვრობდა ხის სახლში. ტანთ ქართულად ეცვა. ყოველ კვირა დღეს ალექსანდრე ნეველის ლავრაში დადიოდა. ჰყავდა სამშობლოდან წაყვანილი რამდენიმე მოსამსახურე, რომლებიც მოწიწებით და სათნოებით ექცეოდნენ. თეთრი ატლასის კაბაზე ატარებდა წმ.ეკატერინეს ორდენს. დედოფალს იმპერატრიცა ძალიან ეფერებოდა და ხელმწიფეც მოწყალედ ეპყრობოდა, მაგრამ ღიმილი მაინც იშვიათად ეტყობოდა.

სოლომონ მეფის და გენერალ ციციანოვის მოლაპარაკების შედეგად (ამ მოლაპარაკებაში კავკასიის მომავალი მთავარმართებელი, იმჟამად პორუჩიკი ვორონცოვიც მონაწილეობდა) მათ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება. ამ შეთანხმების მიუხედავად სოლომონმა საიდუმლო მიმოწერა გააბა ახალციხის ფაშასთან, რაც ცნობილი შეიქნა რუსეთისთვის. მთავარმართებელი ტორმასოვი იმერეთის მეფეს ტფილისში იწვევს და პეტერბურგიდან რეკომენდაციების მიღებამდე, მტკვრის პირას მდებარე ორბელიანთა სახლში საპატიო შინაპატიმრად იტოვებს. ცოტა ხნის შემდეგ სოლომონმა გადაიცვა მისი ერთგული მსახურის გლეხი ივანე სარალიძის ტანისამოსი და გაიპარა ტფილისიდან. ამისათვის მეფის ერთგული მსახური ივანე სარალიძე ციხეში ჩასვეს და ციმბირს გადაკარგეს. დააპატიმრეს მრავალნი და იმერეთში აჯანყების სურვილიც მალევე გააქრეს. დედოფალი მარიამი დიდი პატივით წააბრძანეს ჯერ მოსკოვს, შემდეგ პეტერბურგს.

ოსმალებმა სოლომონ მეფეს ,,დაუფასეს“ ,,ერთგულბა“ და მცირეოდენი პენსია დაუნიშნეს, ბინა გამოუყვეს ტრაპიზონს, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1815 წელს.
დედოფალმა მწარედ განიცადა საყვარელი მეუღლის სიკვდილი. თავიანთი შვილები არ შერჩათ და სხვისას ზრდიდნენ, როგორც თავისას. ერთი მათგანი ობოლი აზნაურიშვილი გეგიძე იყო, რომელიც თავადმა მაჭუტაძემ მიჰგვარა უშვილო სამეფო ოჯახს.

პეტერბურგში რუსეთის იმპერატრიცისა და იმპერატორის მარიამ დედოფალთან ერთ-ერთი სტუმრობისას, დედოფალმა მუხლმოდრეკით შესთხოვა იმპერატორს ივანე სარალიძითვის პატიება. ეს ისეთი სიტყვებით უთქვამს, რომ იმპერატორს ცრემლი მოგვარა და დაპირებაც ჩამოართვა, მაგრამ ივანე სარალიძის ადგილსამყოფელის დაუდგენლობით იმპერატორის დაპირების აღსრულება კარგა ერთი წელი ვერ შესრულდა.

ერთ დღესაც მარიამს ვიღაც გლახა მოხუცი ეწვია, რომელშიც დედოფალმა ივანე სარალიძე ამოიცნო. მხურვალე შეხვედრის და ვახშმის შემდეგ, ივანემ აბანოც მიიღო და მისთვის განკუთვნილ ოთახში მოისვენა. დილით კი გულის ფრიალით გარდაცვლილი ნახეს. ეტყობა ემოციას ვერ გაუძლო ჯანგაწყვეტილმა კაცმა. ამ ამბიდან რამდენიმე თვეში მარიამიც გარდაიცვალა, მისმა გულმაც ვერ გაუძლო ბოლო ახლობელი ადამიანის დაკარგვით გამოწვეულ დარდს.

ეს ამბავი თავისი დის, მარიამის შესახებ უკვე მოხუცებულმა, უგანათლებულესმა თავადმა გრიგოლ დადიანმა უამბო რუსს პროზაიკოსს და მემუარისტს კორნელი ბოროზდინს. გვამცნობს პ.ცხვილოელის 1894 წლის პუბლიკაცია.

P.S. ეს ისტორია, პატარა მოთხრობის სახით, „იმერეთის დედოფალი მარიამი“, კორნელი ბოროზდინმა 1903 წელს დაბეჭდა გაზეთ „ივერიაში“.

ედიშერ ოდიშარია