ვინ იყო არისტოტელე?

არისტოტელე იყო ბერძენი ფილოსოფოსი და განმანათლებელი, რომელიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 384-322 წლებში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა. მისი წვლილი სხვადასხვა სფეროში, განსაკუთრებით კი ფილოსოფიისა და მეცნიერების განვითარებაში უზომოდ დიდია. მიიჩნევენ რომ მისი ნაშრომების დიდი ნაწილი დაკარგულია და მხოლოდ 1/3- მა თუ მოაღწია ჩვენამდე.

მსოფლიოს დიდ ადამიანებს შორის არისტოტელეს გამონათქვამები ერთ-ერთი ყველაზე დასაფასებელია. მის გამონათქვამებს აქვს რაღაც განსაკუთრებული, რაც ყველასათვის ახლობელია და ისინი ნამდვილად გიბიძგებთ ფიქრისკენ.

იცოდით, თუ რას ფიქრობდა არისტოტელე სამყაროზე? არისტოტელეს სჯეროდა რომ სამყაროს არასოდეს ჰქონდა დასაწყისი და არასოდეს ექნება დასასრული. სამყარო მარადიული იყო.

არისტოტელე ჩვენს წელთა აღრიცხვამდე დაახლოებით 384 წელს დაიბადა ჩრდილოეთ საბერძნეთის ნაკევარკუნძულზე სტაგირუსში ექიმ ნიკომაჩუსა და მისი მეუღლის, ფაესტის ოჯახში.

არისტოტელეს ბავშვობის შესახებ ცნობები არ არის შემონახული, მაგრამ მამამისი ალბათ ეცდებოდა, რომ თავის შვილს მისი საქმიანობა განეგრძო. ძალიან დიდია ალბათობა იმისა, რომ არისტოტელეს მამამისთან ერთად უწევდა მოგზაურობა. რეგიონში არსებული არასასურველი მდგომარეობის გამო უკმაყოფილო ნიკომაჩუმ მეზობელ მაკედონიაში მოგზაურობა დაიწყო და ბოლოს და ბოლოს მაკედონიის მეფის ამინთას მე-3-ს პირად ექიმობასაც გამოჰკრა ხელი.

უცნობია მამასთან ერთად მაკედონიის დედაქალაქ პელაში მისი ოჯახიც გადავიდა თუ არა საცხოვრებლად, მაგრამ ცნობილია, რომ ახალგაზრდა არისტოტელეს დროის გარკვეული მონაკვეთი გატარებული აქვს პელაში, რადგან ის სხვაგვარად ვერ გახდებოდა მეფის ვაჟის ფილიპის მეგობარი, რომელიც ასაკით მისი თანატოლი იყო. მაშინ როცა არისტოტელე 10 წლის ბავშვი იყო, გარდაეცვალა მამა, რომელმაც მის შვილს ექიმის პროფესიის დაეუფლება დაუბარა. მამის გარდაცვალებიდან ცოტა ხანში არისტოტელეს დედაც მოუკვდა და მისი აღზრდა ბიძამ პროქსენუს ატარნეუსმა იკისრა. მან განაგრძო არისტოტელესთვის განათლების მიცემა და მას ბერძნული ენა, რიტორიკა და პოეზია შეასწავლა.

არისტოტელე და პლატონი

დაახლოებით 17 წლის ასაკში არისტოტელე ათენში პლატონის აკადემიის სტუდენტი გახდა. იმ დროისთვის პალტონი არ იმყოფებოდა იქ, მისი სირაკუზაში პირველი ვიზიტის გამო და აკადემიას ეუდოქსუსი ხელმძღვანელობდა. სხვა პედაგოგები პლატონის ძმისშვილი სპეუსიპუსი და ქსენოკრატე იყვნენ.

არისტოტელე ისეთი შთამბეჭდავი სტუდენტი იყო, რომ სულ მალე თავად გახდა მასწავლებელი და აკადემიაში 20 წელი დაჰყო. ვარაუდობენ, რომ ის აკადემიაში რიტორიკასა და დიალოგს ასწავლიდა.

ბურუსითაა მოცული თუ რამ აიძულა არისტოტელეს აკადემიიდან წამოსვლა. ზოგიერთი ცნობით, მას შემდეგ, რაც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 347 წელს, პლატონის გარდაცვალების შემდეგ აკადემიის ხელმძღვანელობა სპეუსპიუსმა განაგრძო, შესაძლოა არისტოტელე არ ეთანხმებოდა სპეუსპიუსის შეხედულებებს ან იმედოვნებდა, რომ პლატონის შემცვლელად თავად მას დაასახელებდნენ. სხვა ვერსია არისტოტელეს ძველ მეგობარს ფილიპს უკავშირდება.

ჩვ. წ. 359 წელს მისი უფროსი ძმის პერდიკასის ილირიანთა შემოსევის დროს დაღუპვის შემდეგ მაკედონიის სამეფო ტახტზე ფილიპი ავიდა. ფილიპი მოხერხებული მმართველი იყო, რომელმაც არა მხოლოდ თავის სამეფოში შეინარჩუნა მშვიდობა, არამედ ის სამეზობლოში, მისი სახელმწიფოს საზღვრებს გარეთაც განავრცო. ჩვ.წ. 348 წელს ფილიპმა დაატყვევა ოლინტუსი და ჩალკიდიკეს ანექსირება მოახდინა. მაკედონიის გაფართოება საფრთხეს უქმნიდა ათენს და შესაძლებელია არისტოტელეს სახიფათო მმართველთან, ფილიპთან მეგობრობა აკადემიიდან მისი პოლიტიკური მოტივით წამოსვლას უკავშირდებოდეს. როგორც ჩანს, არისტოტელესთან ერთად აკადემია ქსენოკრატესაც დაუტოვებია.

არისტოტელე ათენიდან ასოსში გაემგზავრა, სადაც მას მმართველმა ჰერმიას ატარნეუსმა თბილი დახვედრა მოუწყო. ბევრს სჯერა რომ იგი მაკედონიის მეფის მოქმედი ელჩი იყო იქ. ასეა თუ ისე, ცნობილია, რომ მას ასოსში განსაკუთრებული პატივით ეპყრობოდნენ.

არისტოტელე იქ დაქორწინდა პითიასზე, ჰერმიასის დაახლოებით იმ დროისთვის 18 წლის ნაშვილევ და მშვენიერ გოგოზე. მათ ერთი შვილი, გოგონა ეყოლათ, რომელსაც ასევე პითიასი დაარქვეს. ქორწინებიდან 10 წლის შემდეგ არისტოტელეს მეუღლე გარდაიცვალა.

ჰერმიასმა ასოსში ფილოსოფოსების ჯგუფი შეკრიბა და მათი ლიდერი არისტოტელე გახდა. მამის წყალობით იგი ძალზე დაინტერესებული იყო ანატომიითა და ბიოლოგიით და ჩინებული დამკვირვებელი იყო. როგორც ჩანს ამ წლებში მან ასევე დაიწყო წერა პოლიტიკასა და სამეფო ცხოვრებაზე, მაგრამ სამწუხაროდ ამ ნაშრომებს ჩვენამდე არ მოუღწევია. როცა ასოსს თავს სპარსელები დაესხნენ და ჰერმიასი დაატყვევეს, არისტოტელე და მეცნიერები დამპყრობლებს კუნძულ ლესბოსზე გაექცნენ და იქ განაგრძეს სამეცნიერო საქმიანობა. მათ ლესბოსზე დაახლოებით ერთი წელი დაჰყვეს.

მაკედონიაში დაბრუნება

ჩვ. წ. 346 წელს ფილიპმა ათენთან ხელშეკრულება გაფორმა. ლესბოსზე ერთი წლის ცხოვრების შემდეგ არისტოტელე და სხვა მეცნიერები მაკედონიაში გადავიდნენ საცხოვრებლად და იქ ცნობილმა ფილოსოფოსმა 7 წელი დაჰყო. მაშინ როცა ბევრს სჯერა, რომ იგი ალექსანდრე მაკედონელის მასწავლებელი იყო, ეს შესაძლოა არ შეესაბამებოდეს სიმართლეს.

თუმცა ის, რომ ფილიპი იმედოვნებდა ათენის აკადემიის ხელმძღვანელის პოსტზე მისი ძლიერი ოპონენტის სპეუსიპუსის არისტოტელეთი ჩანაცვლებას შეძლებდა, სიმართლე უნდა იყოს.

ჩვ. წ. 340 წელს მაკედონიასა და ათენს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებამ ნგრევა დაიწყო. როცა მომდევნო წელს, სპეუსიპუსის სიკვდილის შემდეგ, ათენის აკადემიის ხელმძღვანელის არჩევნები დაინიშნა, ამ პოსტზე არისტოტელე არ იქნა არჩეული. რექტორის თანამდებობა ქსენოკრატეს ერგო. შესაძლოა, რადგანაც ფილიპმა არისტოტელეს ვერ გაუნაღდა ადგილი აკადემიაში, სადაც ფიქრობდა რომ ის მისი თოჯინა იქნებოდა, მან არისტოტელესადმი შემდგომი მხარდაჭერის ინტერესი დაკარგა. არისტოტელე სტაგირუსში თავის მშობლიურ სახლში მის ფილოსოფოს მეგობრებთან და მეცნიერებთან ერთად დაბრუნდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ხელმეორედ მას არასოდეს უქორწინია, მან სტაგირუსში გაიცნო ქალი სახელად ჰერპილისი, რომელთანაც სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა და რომელმაც მას ვაჟი გაუჩინა. არისტოტელემ შვილს მამამისის სახელი, ნიკომაჩუსი დაარქვა.

პოლიტიკაში კარგად გათვითცნობიერებული არისტოტელე ფილიპის შვილის, ალექსანდრე მაკედონელის მხარდამჭერი იყო. როგორც ბრწყინვალე სტრატეგი, ალექსანდრე თავისი სამეფოს გაფართოებას მშვიდობიანი საშუალებებით ცდილობდა და ეს აკადემიის მხარდაჭერასაც მოიცავდა. იგი არისტოტელეს ათენის აკადემიის საპირწონედ ახალი უმაღლესი განათლების კერის შექმნაში დაეხმარა. არისტოტელემ ათენში ლიცეუმი დაარსა და თავად კითხულობდა ლექციებს უამრავ სხვადასხვა საგანში, ისეთებში როგორიცაა ლოგიკა, ფიზიკა, ასტრონომია, მეტეოროლოგია, ზოოლოგია, მეტაფიზიკა, თეოლოგია, ფსიქოლოგია, პოლიტიკა, ეკონომიკა, ეთიკა, რიტორიკა და პოეზია. დღეს ხშირად იმართება დისკუსია იმის თაობაზე, რომ დღემდე მისი სახელით ცნობილი ნაშრომები მისი დაწერილია თუ მისი მიმდევრების.

არისტოტელემ მისი დროებისთვის არაერთი სიახლე დანერგა, მაგრამ ორი მიმართულება, სადაც მან განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა ეს ფიზიკა და ასტრონომია იყო.

არისტოტელეს ცხოვრებაში იქეთ-აქეთ ხეტიალი არაერთხელ მოუწია. ჩვ. წ.-მდე 232 წელს ალექსანდრე დიდი გარდაიცვალა. მაკედონიასთან მისი კავშირების წყალობით, არისტოტელე იძულებული შეიქნა განცალკევებულიყო ჩალკისში, დედამისის მშობლიურ მხარეში, სადაც ის საცხოვრებლად იმ სახლში გადავიდა, რომელიც ჯერ კიდევ დედამისის ოჯახს ეკუთვნოდა. იგი ერთი წლის შემდეგ, 62 წლის ასაკში სწორედ იქვე გარდაიცვლა. გარდაცვალებამდე არისტოტელე მუცლის ტკივილებს უჩიოდა.

არისტოტელეს გამონათქვამები

ბუნებით ყველა კაცს ცოდნა სწადია.

ყველა ანაზღაურებადი სამსახური შთანთქავს და აქვეითებს გონებას.

სიბერის საუკეთესო უზრუნველყოფა განათლებაა.

ისინი, ვინაც იციან, მოქმედებენ, ისინი კი ვისაც ესმით, ასწავლიან.

განათლება კეთილდღეობისას ჩუქურთმაა და გაჭირვებისას თავშესაფარი.

ჩემი საუკეთესო მეგობარი ისაა, ვინც მე საუკეთესო სურვილებს ჩემი გულისთვის მისურვებს.

საფუძვლიანი ცოდნის ერთ-ერთი განსაკუთრებული ნიშანი სწავლების უნარია.

განათლებული ადამიანი გაუნათლებელისაგან იმდენად განსხვავდება, რამდენადაც ცოცხალი კაცი გარდაცვლილისაგან.

უდიდესი ღირსებითა და სათნოებით ისინი არიან შემოსილნი, ვინც ყველაზე მეტად სასარგებლონი არიან სხვებისათვის.

გონების განათლება გულის განათლების გარეშე საერთოდ არ არის განათლება.

შენ ვერაფრის გაკეთებას შეძლებ ამ ქვეყნად გამბედაობის გარეშე. ღირსების შემდეგ გამბედაობა გონების ყველაზე დიდი თვისებაა.

მეგობრებს შორის მართლმსაჯულების საჭიროება არ არსებობს.

ცვლილება, ნებისმიერ რამეში, დიდი სიამოვნებაა.

შრომის დასასრული განცხრომის მიღწევაშია.

შიში ეშმაკის მოუთმენელი მოლოდინისაგან წარმოშობილი ტკივილის გრძნობაა.

სიკვდილი საშინლად დიდი თავგადასავალი იქნება.

მატყუარებს, როცა ისინი საუბრობენ, სიმართლის არ სჯერათ.

უთანასწორობის ყველაზე უარესი ფორმაა ეცადო არათანასწორი რაღაცეები თანასწორად გარდაქმნა.

ჩაწვდომა ტანჯვას წარმოშობს.

ეშმაკი კაცთა მოდგმას ერთად უყრის თავს.

იმედი მღვიძარე კაცის ოცნებაა.

არავის უყვარს ის კაცი ვისიც ეშინიათ.

სამსახურში სიამოვნების განცდა სამუშაოს შესრულების ხარისხს აუმჯობესებს.

კარგად დაწყებული საქმე ნახევრად გაკეთებულს უდრის.

ბუნება არაფერს არ სჩადის ტყუილ-უბრალოდ.

კანონი მიზეზია ვნებებისაგან გასათავისუფლებლად.

ახალგაზრდობის მოტყუება ძალიან ადვილად შეიძლება, რადგან ის მალე იჯერებს.

არის ისეთი სამსახურები, სადაც ადამიანებს არ შეუძლიათ უმწიკვლონი იყვნენ.

ზოგადად ადამიანები იძულებენ იმას, ვისაც ეპირფერებიან.

ქორწინებისათვის შესაფერისი ასაკი არის, დაახლოებით 18 წელი გოგონებისათვის და 37 წელი მამაკაცებისთვის.

ჯიუტი ადამიანები შეიძლება დაიყოს შემდეგ კატეგორიებად: თავდაჯერებულებად, უვიცებად და უზრდელებად.

ანტიკური კანონები კვლავ დიდი ხნის განმავლობაში რჩება მოქმედებაში, მიუხედავად იმისა რომ ხალხს აქვს მათი შეცვლის შესაძლებლობა.

ძალზე ხშირად კარგ რამეებს საზიანო შედეგები მოაქვს. არის მრავალი მაგალითი იმისა, თუ როგორ გაანადგურა ფულმა ესა თუ ის ადამიანი, ანდა როგორ იმსხვერპლა ისინი გაბედულებამ.

guardian.ge